Tak, odpowiedzialność jest ogromna. Nasza spółka jest następczynią wcześniejszych przedsiębiorstw działających na tym terenie od 130 lat. Dostarcza wodę do 66 gmin województwa śląskiego. Z wodociągu korzysta przeszło 3 mln mieszkańców. Niektóre gminy częściowo zaopatrują się w wodę z własnych ujęć.
Górnośląskie Przedsiębiorstwo Wodociągów w Katowicach każdego dnia produkuje i dostarcza kilkaset tysięcy metrów sześciennych wody pitnej. Trafia ona, poprzez system pompowni, zbiorników sieciowych i rurociągów magistralnych, do kilkudziesięciu lokalnych przedsiębiorstw wodociągowych. Ci lokalni dystrybutorzy swoją siecią rozdzielczą doprowadzają wodę bezpośrednio do kranów mieszkańców.

 

Jak duży potencjał spółki jest zaangażowany w to, aby sprostać trudnemu zadaniu dostarczania wody w sposób ciągły do tak licznej rzeszy odbiorców?

 

Na zaopatrzenie w wodę mieszkańców i przemysłu Śląska pracuje 11 stacji uzdatniania wody GPW. Do transportu tej wody wykorzystuje się prawie 900 km sieci magistralnej w zakresie średnic aż do 1600 mm.
Stacje uzdatniania wody zlokalizowane są na obrzeżach zaopatrywanego w wodę obszaru. Główne stacje wodociągowe, korzystające z ujęć powierzchniowych, mieszczą się na południowych krańcach wodociągu grupowego GPW. Obszary gmin regionu północnego obsługiwanego przez GPW bazują na zasobach wód podziemnych.
Szczególne znaczenie w całym systemie, z uwagi na wielkość obsługiwanego obszaru oraz liczbę zaopatrywanych mieszkańców, mają stacje w Goczałkowicach, Dziećkowicach, Czańcu i Maczkach. W połączeniu z sieciowymi zbiornikami wyrównawczymi w Mikołowie i Murckach tworzą główny trzon zasilania regionu GOP i ROW w wodę. Tak jak główną rolę w zaopatrywaniu rejonu centrum i południowego odgrywają powyższe stacje, tak dla północnego rejonu kluczowe znaczenie mają obiekty: Bibiela, Miedary, Zawada i Kozłowa Góra.
Ukształtowany przez lata system pierścieniowy zaopatrzenia w wodę pozwala na elastyczną współpracę stacji wodociągowych i sieciowych zbiorników wyrównawczych oraz zapewnia maksymalną możliwą ciągłość dostaw wody do odbiorców, minimalizując skutki awarii lub innych postojów dzięki centralnemu systemowi sterowania.

 

Państwa system wodociągowy to nie tylko stacje i sieć wodociągowa, ale również zbiorniki wodne?

 

Tak, dodatkowo, aby zapewnić sobie odpowiednie zasoby wody surowej, z uwzględnieniem takich zjawisk pogodowych, jak susze lub powodzie, nasza spółka utrzymuje duże zalewowe zbiorniki wodne, takie jak zbiornik goczałkowicki oraz zbiornik w Kozłowej Górze koło Świerklańca. Dzięki istnieniu zbiornika goczałkowickiego i znajdującej się na nim zapory w czasie powodzi w 1997 r. oraz w 2010 r. zostało uratowanych przed zalaniem wiele gmin i miast położonych wzdłuż dolnego brzegu rzeki Wisły na terenie województw śląskiego i małopolskiego.

Na takim założeniu opiera się strategia zaopatrzenia w wodę regionu – dostarczyć wodę do każdego odbiorcy niezależnie od okoliczności, awarii stacji lub sieci dystrybucyjnej czy nawet klęski żywiołowej, przy zachowaniu jak najniższych kosztów pracy systemu. Zdarzają się oczywiście sytuacje nadzwyczajne, ale praktycznie nawet w takich przypadkach brak dostaw jest minimalny i nie dłuższy niż 24 godziny. Nie zapominajmy, że nad wszystkim czuwa doświadczona kadra fachowców, którzy przez siedem dni w tygodniu monitorują wszystko co dzieje się od ujęcia, przez cykl uzdatniania wody, aż po jej dostawę. Tak więc codziennie stajemy przed wielkim wyzwaniem, bowiem każdej doby dostarczamy dla ponad 3 mln ludzi prawie 400 tys. m3 wody pitnej.

Nad stanem przesyłanej wody czuwają cały czas pracownicy działu badania wody Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów SA w Katowicach, jak również zewnętrzne służby kontrolne, które w każdej chwili mogą sprawdzić jakość oferowanego przez nas produktu. Nasze laboratoria pracują w ruchu ciągłym. Badania jakości wody prowadzone są w trzech akredytowanych laboratoriach, tj. w Katowicach, Goczałkowicach i Maczkach. Dodatkowo laboratoria w stacjach uzdatniania wody pracują w systemie trzyzmianowym i prowadzą ciągły monitoring jakości wody. Do badań służy specjalistyczny sprzęt, np. badania na zawartość metali wykonywane są na spektrofotometrach absorpcji atomowej znajdujących się w laboratoriach w Katowicach i Maczkach, aparaty do oznaczenia azotu organicznego działają w Katowicach i Goczałkowicach, aparat do badań radiologicznych w Maczkach, a chromatografy gazowe w Katowicach. Ciągła kontrola jakości wody prowadzona jest dwutorowo, tj. przez technologiczny monitoring w trybie bezpośrednim w kluczowych miejscach stacji uzdatniania, w sieci rurociągów magistralnych i w sieciowych zbiornikach wyrównawczych, gdzie zainstalowane są mętnościomierze i chloromierze dokonujące pomiarów w trybie ciągłym.
Dane pomiarowe transmitowane są do dyspozytora przedsiębiorstwa, który w sytuacji zagrożenia jakości wody podejmuje natychmiastowe kroki zaradcze. Równocześnie prowadzi się badania laboratoryjne wód na wszystkich etapach mających wpływ na jakość wody dostarczanej do klienta.

Górnośląskie Przedsiębiorstwo Wodociągów zawsze starało się nadążać za ciągle zmieniającymi się potrzebami regionu. Po zlikwidowaniu deficytu wody poczynione modernizacje przyczyniły się do uzyskania bardzo wysokiej jakości wody w stacjach, gdzie jest uzdatniania. Obecne działania zmierzają przede wszystkim w kierunku zabezpieczenia tej smacznej i zdrowej wody w trakcie jej transportu do klienta. Przystępując do kolejnych przedsięwzięć inwestycyjnych i modernizacyjnych, spółka ma przede wszystkim na uwadze utrzymanie niezawodności i stabilności pracy opisanego powyżej kompleksu wodociągowego. To zadanie wydaje się być obecnie najistotniejsze dla zapewnienia stałego rozwoju funkcjonowania skoncentrowanego na Górnym Śląsku potencjału gospodarczego i ludzkiego.

Jak już wspomniałem, obecnie kładziemy główny nacisk na modernizację sieci dystrybucyjnej. Istniejąca sieć była tworzona przez dziesięciolecia i to z takich materiałów oraz w takich technologiach, jakie wówczas były dostępne. Dlatego też opracowaliśmy szeroko zakrojony program zadań modernizacyjno-inwestycyjnych sieci, uwzględniający nie tylko wspomniane uwarunkowania historyczne, ale przede wszystkim zużycie techniczne poszczególnych odcinków rurociągów.
Na najbliższe trzy lata zaplanowano modernizację aż kilkudziesięciu kilometrów sieci polegającą nie tylko na wymianie starych rurociągów stalowych i żeliwnych na nowe, wykonane z polietylenu lub żeliwa sferoidalnego, ale także stosując metody bezwykopowe.

Zasadniczo można powiedzieć, iż w zależności od znaczenia magistrali, jej średnicy i przepustowości, stanu technicznego, jak uwarunkowań terenowych stosujemy wykonanie wewnętrznej wykładziny cementowej, tzw. reliningu, lub wprowadzanie tzw. rękawów.
Dzięki zastosowaniu wykładziny cementowej uzyskujemy wewnątrz ścian rurociągu trwałą i niewchodzącą w reakcję z wodą powłokę, a także stal. W efekcie daje to nie tylko poprawę jakości sieci, większą niezawodność dystrybucji, lecz poprawie ulega również jakość wody pitnej, jej cechy fizykochemiczne oraz walory smakowe. Szczególnie istotne jest to w sytuacji takiej jak nasza, gdy spółka posiada przeważającą liczbę rurociągów stalowych. Do tej pory udało nam się poddać procesowi cementowania 150 km sieci w średnicach od 600 mm do 1600 mm. W najbliższych latach planujemy zintensyfikować działania w tym obszarze. Jednak nie każdy rurociąg stalowy może zostać zakwalifikowany do cementyzacji.
W przypadku zaawansowanej korozji wżerowej i płatowej, jak i konieczności zmniejszenia średnicy wodociągu wykorzystujemy relining. Tutaj aplikowana jest głównie metoda reliningu rur z pozostawieniem przestrzeni międzyrurowej. Dla bezpiecznej eksploatacji wodociągów, które zostały wprowadzone do wnętrza istniejącego przewodu, stosujemy rury o podwyższonej odporności na ścieranie. Mam tu na myśli rury z rodziny RC, zarówno SDR 17, jak i SDR 11. Dzięki zmniejszeniu średnicy uzyskujemy lepsze parametry hydrauliczne przepływu, a tym samym skrócenie czasu dostawy wody do odbiorcy.
Natomiast w sytuacji, gdy średnica rury powinna pozostać niezmieniona, a wykonanie reliningu ciasnopasowanego jest niemożliwe, stosujemy metodę wykładania ścian rurociągów od środka rękawem tkaninowym z nici poliestrowych z wewnętrzną powłoką polietylenową. W celu uniknięcia uszkodzenia i przetarcia podczas wprowadzania zabudowa rękawa realizowana jest metodą inwersji. Stosowane do regeneracji naszych magistral rękawy charakteryzują się wytrzymałością określoną krótkotrwałym modułem Younga przy zginaniu na poziomie nie mniejszym niż 2000 MPa, a nawet w niektórych przypadkach powyżej 3000 MPa. Zastosowanie takiego modułu zapewnia zachowanie na odpowiednim poziomie właściwości wytrzymałościowych magistral wodociągowych.

Nasze projekty zadań są na różnym etapie realizacji. W sierpniu przykładowo zakończyliśmy modernizację magistral DN 800 mm w Katowicach i DN 500 mm w Wodzisławiu Śląskim w technologii rękawa elastycznego. W trakcie realizacji jest relining wodociągów DN 1000 mm rurami PE DZ 630 mm w Bytomiu i DN 750 mm rurami DZ 500 mm w Świerklanach.
Od ubiegłego roku trwa proces cementowania 15 km magistrali DN 600 mm ze stacji uzdatniania wody w Bibieli do Piekar Śląskich. Prowadzona jest także modernizacja wodociągów DN 800 mm i DN 600 mm na terenie Mysłowic.
W najbliższym czasie przewidujemy rozpoczęcie prac związanych z przebudową wodociągów DN 600 mm w Katowicach, DN 600 mm Sosnowcu, DN 500 mm w Świętochłowicach, DN 600 mm w Piekarach Śląskich i Bobrownikach. Są także w przygotowaniu dokumentacje techniczne dla kolejnych zadań.

Na pewno udało nam się stworzyć ambitny program. Dla jego realizacji powołaliśmy również podmioty zależne, które mają usprawnić realizację procesu.
Obszar Górnego Śląska podlega w znacznej części wpływom eksploatacji górniczej. Czy borykają się Państwo również z takimi problemami?
Tak, wpływy eksploatacji górniczej w znaczący sposób determinują zarówno naszą działalność, jak i rozwiązania techniczne, które musimy wdrażać, aby zapewnić w miarę bezpieczne funkcjonowanie naszych obiektów. W przypadku wodociągów istotny jest wybór materiału i dodatkowych elementów, które będą przenosiły ruchy górotworu w postaci sił rozciągających i ściskających. Stąd też ku zdziwieniu wielu projektantów spoza naszego regionu na wodociągach stalowych pojawiają się szczelne kompensatory, zapewniające wzdłużną pracę magistral w gruncie.

Tak, jest to konieczny element, aby mogły funkcjonować zarówno obiekty ciągów technologicznych, jak i elementy systemu dystrybucji. Mówię tutaj o sterowaniu pracą systemów ozonowni, obiektów filtrów węglowych, gdzie muszą być przestrzegane ściśle reżimy technologiczne, jak i pompowni, w których nad pracą pomp czuwają przemienniki częstotliwości. Aparatura kontrolno-pomiarowa rejestruje również pracę systemu w węzłowych jego punktach. Innymi słowy, monitorujemy wodę od jej ujęcia, przez cały proces uzdatniania i proces jej dystrybucji. Poprzez dystrybucję rozumiem kontrolę pracy pompowni, zbiorników sieciowych oraz pomiary bezpośrednio na magistralach. Kontrola obejmuje parametry przepływu, ciśnienia, poziomu napełnienia zbiorników oraz niektóre parametry jakościowe. Jednak dla dalszej optymalizacji pracy systemu wodociągowego spółki, pracujemy obecnie nad unowocześnieniem i rozszerzeniem systemu monitoringu. Pozwoli to nie tylko w sposób jeszcze bardziej efektywny zarządzać pracą naszego złożonego systemu, ale także obrazować parametry dostawy wody do naszych klientów. Tym samym działania te przełożą się bezpośrednio na wymierne korzyści ekonomiczne.